KILL, KILL, KILL Extrajudicial Killings Under Duterte Government; Crimes Against Humanity vs. Duterte et. al at ICC (Part 1)

 Author's Notes: Since late last year, I have been working on a book project. The tentative title of my book is "KILL, KILL, KILL Extrajudicial Killings Under Duterte Government; Crimes Against Humanity vs. Duterte et. al. at ICC." It's a tedious undertaking because of many details that have to be documented. I am more than halfway. But more details have been unearthed and included in the book. This is the first of three parts of the first chapter (It has about 8 or 9 chapters).  This is part of the documentation of the bloody but failed war on drugs by Rodrigo Duterte.

Chapter 1 WAR ON DRUGS

“The conscience of humanity is the foundation of all law.”  - Benjamin Berell Ferencz

“The game of history is usually played by the best and the worst over the heads of the majority in the middle.”― Eric Hoffer in “The True Believer: Thoughts on the Nature of Mass Movements”

POPULIST Rodrigo Duterte sounded as if he had a mission. In his political sorties nationwide before the May 9, 2016 presidential elections, Duterte promised that, if elected, he would launch a brutal and bloody war against illegal drugs.1 Duterte said he would not hesitate to kill people engaged in drug trade - users, pushers and drug lords alike. Duterte was no different from the demagogues of yesteryears, as he promised unequivocally to end drug trafficking and criminality in three to six months. His statement of hope resonated in most parts of the country. Voters took him as a man of destiny, who was to save the Philippines from the drug menace and perdition and usher the anticipated tranquility and progress in the country. They elected him president with a plurality of over 16 million votes and a margin of more than five million votes over his nearest rival.2

Duterte told multitudes in various cities that he would deal directly with two issues: drug addiction and drug dealing. There was no in-between. It was the message that defined the centerpiece of his political platform and program of government. His war on drugs hinges on the murder of drug users, pushers, and traders, big and small. He delivered with urgency his campaign promise, which was to kill these people at all cost - without mercy and moral compunction. This was unprecedented in Philippine history. No candidate has made murder a part of his political platform and program of government. Despite their faults and collective inadequacies, too numerous to mention, Filipino politicians, as part of their political culture, usually promise to deliver the moon, or bring heaven on earth. Politicians are the prophets of boom and bloom, not doom and gloom. Duterte is a political rascal, an unmitigated fluke, an unrepentant counter-flow to history. His populism is the proverbial bump on the road of democracy.

The campaign promise to launch a bloody war against drug trade, no matter how captivating for people with limited mind, was not only inherently wrong by whichever law or cultural yardstick. It was largely based on plain ignorance. Despite his experience as a lawyer, state prosecutor, and mayor of Davao City, Duterte did not know and understand that an international criminal justice system has been evolving over the years. Its processes and tenets have kept on improving over the last 50 years. International criminal law has emerged as a specialized part of the international law. Gone were the days when a tyrant unilaterally kills his people with impunity. The international criminal justice system is put in place to check the abuses of power against the people. In brief, Duterte, although admittedly limited and parochial in his views and perceptions, did not have an iota of knowledge and understanding that he was bound to face complaints and imprisonment if he would fulfill his campaign promise.

WAR AGAINST THE POOR. Duterte’s election as president and ascendancy to power in 2016 is a tragedy of historic and global significance and implications. Duterte is the blind leader elected by the equally blind Filipino people to lead them. After he has taken over, Duterte unleashed the unusual ferocity to kill his own people with impunity and took steps to undermine and weaken the Philippine legal system to bring criminals within the ambit of criminal justice system. His war against drug is nothing but a war against the poor and downtrodden.3 Most of the people whom he ordered killed came from depressed urban communities. They were helpless and powerless, as they did not have the capacity to fight back. His order to kill them did not undergo the legal processes enshrined in the Philippine Constitution and existing laws. They were not given the chance to defend themselves, reform, and return as useful citizens to society.

Duterte’s bloody antidrug war was alleged to have triggered the death of between 16,000 to 30,000 people from 2016 to 2019, which was the year of withdrawal by the Philippines from the Rome Statute, the multilateral treaty that has created the International Criminal Court (ICC) . No less than Fatou Bensouda, the now retired ICC Chief Prosecutor, made the estimates on the basis of the preliminary investigation that she led on the drug-related extrajudicial killings (EJKs) under the Duterte government. Bensouda, who was the ICC chief prosecutor when Duterte became president, recommended the official investigation by ICC of the charges of crimes against humanity, which the camp of a pair of intrepid lawmakers, Antonio Trillanes IV and Gary Alejano, has built up, filed with, and brought in 2017 to the ICC. It was Trillanes and Alejano, who brought the first crimes against humanity charges against Duterte and his cohorts before the ICC. When it was not fashionable to bring any president, prime minister, and chief executive before an international forum, the pair of lawmakers did what could be regarded the unthinkable and unprecedented.

At that time, no one had the audacity to file the charges against Duterte and his ilk before the ICC or any other international forum. Duterte and his ilk were at the height of their political power, viewing his electoral mandate as sort of a license to kill people. Political leaders, even the ones in the democratic political opposition, kept silent for fear of reprisal from Duterte and his minions. They did not have the courage, drive, and initiative to go against the flow. They chose the path of least resistance, hoping the issue would solve by itself. But Trillanes and Alejano persisted and ignored the threats of retaliation, as Duterte brandished his supposed mandate to kill the people allegedly involved in illegal drug trade.4

COMPLEX FIELD. Incidentally, international criminal law is a field of international law that seeks to regulate the behavior of states, organizations, political leaders, and individuals operating across national boundaries in the commission of international crimes. It deals with securing suspects, witnesses and evidence from other countries to prosecute a crime. International criminal law is a complex field, as it undergoes frequent and continuous changes. Mired in his parochialism and limited viewpoint, Duterte and his ilk did not know that they would fall entrapped in this relatively new branch of international law and would have to pay dearly for their sins against the Filipino people whom they have sworn to serve and defend under the 1987 Constitution.

***

STATE-SPONSORED CAMPAIGN

EVEN at the start of his presidency, Rodrigo Duterte was bent to pursue the war on drugs. In his June 30, 2016 inaugural address, which he immediately delivered after he was sworn into office, Duterte could not help but deliver conflicting statements. He proclaimed that as a lawyer and former state prosecutor, he knew the extent of the presidential power and authority and that he knew what was legal and right. It was a statement that was met by thunderous applause. It was a statement that was later used against him by the international community of uncompromising human rights advocates. He said:

“My adherence to due process and the rule of law is uncompromising.”

In the early part of his inaugural address, he indicated that he would pursue a bloody war on drugs, using illegal means, which might include extrajudicial killings, or summary executions devoid of the legal processes. Little did the world know he would resort to the combined use of the Philippine National Police (PNP) as an institution and unnamed vigilante groups in his war on illegal drugs. Duterte had the gall to warn the Commission on Human Rights (CHR), the constitutional body tasked to protect every citizen from every conceivable human rights abuse and ensure the compliance of the Philippines on international pacts on human rights, asking it to get out of his way in his pursuit of the war on drugs. It was a statement that directly contradicted his purported adherence to the rule of law and its flipside – due processes. Sounding defensive but impetuous and imperious, by all means, Duterte declared:

“There are those who do not approve of my methods of fighting criminality, the sale and use of illegal drugs and corruption. They say that my methods are unorthodox and verge on the illegal. In response, let me say this: I have seen how corruption bled the government of funds, which were allocated for the use in uplifting the poor from the mire that they are in. I have seen how illegal drugs destroyed individuals and ruined family relationships. I have seen how criminality, by means all foul, snatched from the innocent and the unsuspecting, the years and years of accumulated savings. Years of toil and then, suddenly, they are back to where they started. Look at this from that perspective and tell me that I am wrong.”

The coup de grace:

“In this fight, I ask Congress and the Commission on Human Rights and all others who are similarly situated to allow us a level of governance that is consistent to our mandate. The fight will be relentless and it will be sustained.”5

IMMEDIATE REMINDER. A few weeks after he had become president, the International Commission of Jurists (ICJ), a prestigious global organization of prominent magistrates, wrote Duterte, reminding him of the statements that he made during the inaugural address, i.e. his “adherence to due process” and “the rule of law is uncompromising.” The ICJ said:

“With that pledge in mind, we write to urge you to uphold the obligations of the Philippines under international human rights law to protect and promote the right to life, among other rights. To that end, we would request that your government take immediate and effective measures to counter the recent wave of unlawful killings as well as to address unresolved cases of extrajudicial killings and enforced disappearances in the country.”6

The ICJ wrote Rodrigo Duterte, asking him to denounce unequivocally the extrajudicial killings, whether by alleged criminals or by any person in the Philippines. The ICJ urged the Government of the Philippines to conduct prompt and impartial investigations into the police operations that resulted in these deaths. Where there are allegations that persons have been arbitrarily deprived of their life, involving a violation of the right to life, international law requires that there must be a prompt, independent and effective investigation into such allegations and that those responsible be brought to justice, it said.

The ICJ’s letter to Duterte was followed by a briefer, which explained in detail its stand on his war on drugs and the subsequent spate of EJKs. It focused on three major points: first, the right to life and extrajudicial and arbitrary executions; second, the obligation of the State to probe those extrajudicial and arbitrary executions; and third, recommendations on the investigation of extrajudicial killings in the Philippines, prosecution of perpetrators, and compensating victims and their families.

***

‘KILLING PEOPLE IS UNLAWFUL’

The ICJ briefing paper is most important because it explains in short, concise, and unequivocal terms that killing people is unlawful and even sinful on ethical grounds and that any person has the right to life. Nobody has the right to kill any person even if the latter is a social deviant and recidivist – criminal, drug addict, rapist, robber, or whatever. Every society has its laws to deal with social offenders. The briefing paper laid down the reasons extrajudicial executions are unacceptable. Citing provisions of the international law, it said:

“The most fundamental and basic of human rights is the right to life. Under Article 6 of the International Covenant on Civil and Political Rights (ICCPR), to which the Philippines is a State Party, ‘every human being has the inherent right to life.’ Article 6 of the ICCPR also says that the right to life ‘shall be protected by law’ and that ‘no one shall be arbitrarily deprived of his life.’

“The right to life is the right from which all other human rights spring, the foundational or bedrock human right. The prohibition of arbitrary deprivation of life is a peremptory norm of international law, applicable to all States at all times. This means that this right cannot be overridden by other legal norms.”

In what appeared to be a lecture on Duterte’s perverted view and understanding of the law, the ICJ said in its briefing paper:

“Extrajudicial killings and arbitrary executions are methods of arbitrary deprivation of the right to life. The UN Office of the High Commissioner for Human Rights (OHCHR) defines ‘extralegal, arbitrary or summary executions’ as the ‘deprivation of life without full judicial and legal process, and with the involvement, complicity, tolerance or acquiescence of the Government or its agents.’ It further explains that extralegal, arbitrary or summary executions include ‘death through the excessive use of force by police or security forces.’

“As explained by the mandate of the UN Special Rapporteur on extrajudicial, summary and arbitrary executions, ‘arbitrary execution’ specifically refers to deaths caused by the ‘excessive, disproportionate and illegitimate use of force by law enforcement officers. If a law enforcement agent uses greater force than is necessary to achieve a legitimate objective and a person is killed,’ that would amount to an ‘arbitrary’ execution.’”

Brash reminders. In what appeared to be ICJ’s recognition of Duterte’s shortsighted and distorted view of trends in international law, the briefing paper gave an update on the trends, which Duterte hardly knew - the international criminal justice system. The ICJ said:

“Further defining this focus on law enforcement officials are two key documents concerning the circumstances in which police are able to use lethal force. The UN Code of Conduct for Law Enforcement Officials provides that law enforcement officials may only use force when strictly necessary and to the extent required for the performance of their duty.

“The commentary on this provision explains that: ‘In no case should this provision be interpreted to authorize the use of force which is disproportionate to the legitimate objective to be achieved.’ Added to this, the UN Basic Principles on the Use of Force and Firearms by Law Enforcement Officials prohibits the use of firearms against persons ‘except in self-defense or defense of others against the imminent threat of death or serious injury, to prevent the perpetration of a particularly serious crime involving grave threat to life…’”

The ICJ appeared prescient about the bogus nature of police claims that EJKs victims fought back, ending in deaths. It was its way to say these police claims were unbelievable by any stretch of imagination. For this reason, the ICJ briefing paper reminded Duterte:

“These now well-accepted positions call for very careful examination of any assertions by law enforcement that the killing of a person is in response to threats made to the lives of police officers or others. Any threats of death must be grave and imminent.

“Any action in response to such threats must be proportionate, which means that all other reasonable alternatives in the circumstances, such as the apprehension or non-lethal incapacitation of suspects, must be exhausted before recourse to lethal force can be made. Best practice calls for the adoption of practical measures to ensure that law enforcement officials adhere to these requirements, such as the establishment of protocols, combined with training, the wearing of body cameras and the like.”

***

DUTY TO PROBE EJKS

THE briefing paper, which the International Commission of Jurists (ICJ) gave to Rodrigo Duterte seven weeks after he was sworn in as president was pivotal because it has laid down what it considered the duty of the state to probe those extrajudicial killings. It said unequivocally:

“Under international law, the Philippines is obliged to investigate extrajudicial, summary or arbitrary killings. This duty arises from the general obligation to respect and guarantee human rights, which is enshrined in Article 2(1) of the [International Covenant on Civil and Political Rights, or ICCPR]. According to the UN Human Rights Committee, the legal obligation under Article 2(1) of the ICCPR is both negative and positive: while States parties must refrain from violating the rights recognized in the Covenant (e.g. they must not arbitrarily deprive persons of their life), States must also adopt legislative, administrative, judicial, educative and other necessary measures to protect these rights (e.g. they must protect against arbitrary deprivation of life, including by holding perpetrators to account).

“If the State fails to investigate allegations of extrajudicial killings, this could in and of itself give rise to a violation of the Covenant.

“The Human Rights Committee has further explained that the duty to investigate arises from the obligation of States Parties to the ICCPR to provide an effective remedy to victims of human rights violations, set out in Article 2(3) of the ICCPR, when read in conjunction with the right to life under Article 6.13 This duty is also an aspect of the obligation to respect, ensure respect for and implement international human rights law within the UN Basic Principles and Guidelines on the Right to a Remedy and Reparation for Victims of Gross Violations of International Human Rights Law and Serious Violations of International Humanitarian Law.”

The punchline:

“Investigations of extrajudicial, summary or arbitrary killings must be thorough, prompt, impartial and independent.

“Investigations of extrajudicial, summary or arbitrary killings should be geared towards establishing the crime committed and prosecuting those responsible for these crimes. Truth commissions or any group organized merely to establish “historical truth”, without intending to establish the facts of the extrajudicial killings and prosecuting those responsible, do not complete or substitute the State’s obligation to investigate under international law.”

RECOMMENDATIONS. The discussions would be incomplete without mentioning the ICJ’s recommendations to serve as the roadmap to the appropriate handling of the spate of EJKs in accordance with international law. Broadly, it asked the government of Rodrigo Duterte to conduct “prompt, independent and effective investigations into allegations of extrajudicial killings in the country.”

It asked the Philippine government to perform the following:

·         Direct the prosecutors under the Department of Justice to investigate the EJKs, using what it described “the Department’s established investigative procedures. If such procedures are found to be inadequate because of lack of expertise or impartiality, the Government of the Philippines should convene an independent commission of inquiry to conduct such investigations.7

          Physicians, preferably those with expertise in forensic pathology, should be included in the body tasked to investigate extrajudicial killings.

 ·         The body tasked to investigate extrajudicial killings, whether it is the Department of Justice or an independent commission of inquiry, should investigate all cases, regardless of whether or not a formal complaint has been filed.

 ·         The body tasked to investigate extrajudicial killings should be given all necessary resources for it to be able to adequately undertake its task.

 The ICJ further laid down the parameters of future investigations of the EJKs:

 ·         As an immediate priority and noting that many of the victims remain unidentified, the body tasked to conduct the investigation of extrajudicial killings should identify all the victims and the cause and manner of death.

 ·         Family members of all the victims must be informed immediately.

 ·         The body tasked to conduct investigations into extrajudicial killings must provide information to the families of victims and their legal representatives, keeping them up-to-date on the progress and status of the investigations.

 ·         The safety of witnesses and complainants must be guaranteed. They should be protected from any form of reprisal and/or intimidation, as a consequence of their providing information or evidence.

 ·         The body tasked to investigate the extrajudicial killings must submit a written report within a reasonable time on the methods and findings of its investigations. It must make this report public.

 ·         The Government of the Philippines should prosecute and bring to justice, in proceedings in line with international standards of due process and with the guarantee not to impose the death penalty, those persons identified in the written report of the investigations as having participated in the extrajudicial killings.

 ·         Families of victims of extrajudicial killings should be entitled to fair and adequate compensation, rehabilitation, and satisfaction within a reasonable period of time.

 ·         The conduct and outcomes of the investigations and prosecutions should be aimed at establishing guarantees of non-recurrence by drawing necessary lessons for revising practices and policies with a view to avoiding repeated violations.

 INTERFERENCE. Duterte violently reacted to the ICJ’s letter, describing it as “interference” into the Philippine internal affairs. Duterte made a series of condemnations on the criticisms lodged against him in several public engagements and fora.  He claimed that the ICJ prognosis and its recommendations were outrageously wrong and way out of line. Virtually frothing in the mouth in anger, Duterte rejected without reservations the ICJ recommendations and warned not just the ICJ, but the entire global human rights community that they face arrest and murder too – if its advocates enter the Philippines.

 In what appeared to be his way to turn the table against the people in illegal drug trade, Duterte came out with a purported list of about 1,000 personalities, whom he alleged to have been involved in illegal drugs.8 Duterte brandished the list in several fora and mentioned names, whom, he said, were listed, but no independent confirmation came out on the veracity and integrity of his much ballyhooed list of over 1,000 names. Neither did he mention and explain any process of vetting the list. They were all just claims, albeit empty and done in an atmosphere of bravura and bravado. Incidentally, some names he mentioned were long dead or ailing.9 It was exercise in futility as the list was virtually of very little or no value at all.

 Rodrigo Duterte went to the extent of encouraging police officers to keep on killing suspects (drug users, pushers, and retailers etc.) under his war on drugs. In several speech engagements, Duterte used the line “sagot ko kayo (I’m answerable for you)” as his way to assuage their hesitation to go on killing sprees. His line could have pepped up the law enforcers for the official statistics on EJKs kept on going up for a while.

 DUTERTE DOCTRINE. Infamous modern-day dictators in history ordered the murder of millions of people mainly on the bases of certain doctrines – racial or ideological. Joseph Stalin, dictator of the old Soviet Union, and Mao Zhedung, ruler of China, murdered millions because they claimed they were the “class enemies” – or the bourgeoisie, the people, who kept on exploiting the long suffering masses, who belonged to their antithesis – the “exploited class” or the proletariat. The classical Marxist lines posited that the interest of the working class could be best upheld and sustained by the ideological and physical extermination of their class enemies.

 German dictator Adolf Hitler ordered the murder of six million Jews, and hundreds of thousands of homosexuals, persons with disabilities (PWDs), Gypsies, and Slavs because of racial doctrines that identified them as racially inferior to the Aryan race. Hitler was a believer of the concept of racial superiority and its flipside - racial cleansing. This is the reason he has been viewed a villain in modern history. By mere accident of birth, or because he was born a Jew or a PWD, he was physically exterminated.

 Rodrigo Duterte was neither a believer of racial nor class superiority. He could not be counted along Stalin, Mao, and Hitler. But he believes in the perverted doctrine that drug users are “lowlifes,” whose brains “have been cooked” by frequent drug use. These people are beyond redemption, he claimed with an air of finality. They can no longer be rehabilitated to return to society and become productive citizens again. Ergo, they should be exterminated. There is no better way to exterminate them but to adhere to his concept of war on drugs. His distorted anti-drug war would ensure their social and physical elimination.

 Duterte spoke of his doctrine, not once, or twice, but several speaking engagements. It was believed that many police officers have felt enamored with his distorted beliefs. Falling victims to his shortsighted views, they were the police officers, who were believed to have been mostly engaged in the Project Double Barrel. Duterte did not offer empirical basis for his assertions, but believers have taken them as gospel truths.  They hardly raised any opposition, but followed him blindly.      

***

 CBCP STAND

 At the home front, the influential Catholic Bishops Conference of the Philippines (CBCP), the organization of the more than 100 Roman Catholic bishops nationwide issued on Jan. 30, 2017, or seven months after Duterte has become president, a pastoral letter describing Duterte’s antidrug campaign as “a reign in terror” and denouncing the spate of EJKs. The CBCP Pastoral Letter was signed by Archbishop Socrates B. Villegas, head of the Archdiocese of Lingayen and then CBCP president. It was read repeatedly in Catholic churches nationwide during the Holy Mass. The Catholic laity came out too to condemn Duterte’s war on drugs. Even the then Manila Archbishop Luis Antonio Cardinal Tagle came out to protest those EJKs. Some pertinent parts:

 “We, your bishops, are deeply concerned due to many deaths and killings in the campaign against prohibited drugs. This traffic in illegal drugs needs to be stopped and overcome. But the solution does not lie in the killing of suspected drug users and pushers. We are concerned not only for those who have been killed. The situation of the families of those killed is also cause for concern. Their lives have only become worse. An additional cause of concern is the reign of terror in many places of the poor. Many are killed not because of drugs. Those who kill them are not brought to account. An even greater cause of concern is the indifference of many to this kind of wrong. It is considered as normal and, even worse, something that (according to them) needs to be done.

 “We stand for some basic teachings. These teachings are rooted in our being human, our being Filipino, and our being Christian.

 The life of every person comes from God. It is he who gives it, and it is he alone who can take it back. Not even the government has a right to kill life because it is only God’s steward and not the owner of life.

  The opportunity to change is never lost in every person. This is because God is merciful, as our Holy Father Pope Francis repeatedly teaches. We just finished celebrating the Jubilee Year of Mercy, and the World Apostolic Congress on Mercy.  These events deepened our awareness that the Lord Jesus Christ offered his own life for sinners, to redeem them and give them a new future.

 To destroy one’s own life and the life of another, is a grave sin and does evil to society. The use of drugs is a sign that a person no longer values his own life, and endangers the lives of others. We must all work together to solve the drug problem and work for the rehabilitation of drug addicts.

Every person has a right to be presumed innocent until proven guilty. Society has ways and processes to catch, prove guilty and punish perpetrators of crimes.  This process must be followed, especially by agents of the law.

 Any action that harms another (seriously) is a grave sin. To push drugs is a grave sin as is killing (except in self-defense). We cannot correct a wrong by doing another wrong. A good purpose is not a justification for using evil means. It is good to remove the drug problem, but to kill in order to achieve this is also wrong.

 The deep root of the drug problem and criminality is the poverty of the majority, the destruction of the family and corruption in society. The step we have to take is to overcome poverty, especially through the giving of permanent work and sufficient wages to workers. Let us strengthen and carry forward the unity and love of the family members. Let us not allow any law that destroys the unity of families. We must also give priority to reforming rogue policemen and corrupt judges. The excessively slow adjudication of court cases is one big reason for the spread of criminality. Often it is the poor who suffer from this system. We also call upon elected politicians to serve the common good of the people and not their own interests.

 To consent and to keep silent in front of evil is to be an accomplice to it. If we neglect the drug addicts and pushers we have become part of the drug problem. If we consent or allow the killing of suspected drug addicts, we shall also be responsible for their deaths.

 “We in the Church will continue to speak against evil even as we acknowledge and repent of our own shortcomings. We will do this even if it will bring persecution upon us because we are all brothers and sisters responsible for each other. We will help drug addicts so that they may be healed and start a new life. We will stand in solidarity and care for those left behind by those who have been killed and for the victims of drug addicts. Let us renew our efforts to strengthen families.”

***

 EJKS AS MAJOR CONCERN

 Extrajudicial killings, or EJKs, have been the major human rights concern in the country for many years. The unabated rise of human rights violations, as reflected by the number of EJKs, tortured victims, arrests without warrants, and forced disappearances of political activists and critics under the Marcos dictatorship, was among the reasons that the framers of the 1987 Constitution have included a constitutional provision on the creation of the Commission on Human Rights (CHR). The Constitution empowers the CHR to handle human rights abuses and ensure the country’s compliance to all global human rights accords. The Philippines is among the few countries that have a human rights body in their respective constitutions.

 Evidently, the number of human rights violations had increased substantially at the onset of the 2016 antidrug campaign and it had continued in the succeeding years but at a decreased level. It was perceived that civilian control over PNP and other security forces was inadequate and dismal to indicate even an obvious loss of control. These were contained in a 2018 country report (Philippines) on human rights practices prepared by the U.S. State Department’s Bureau of Democracy, Human Rights and Labor.10 It said:

 “Human rights issues included unlawful or arbitrary killings by security forces, vigilantes, and others allegedly connected to the government, and by insurgents; forced disappearance; torture; arbitrary detention; harsh and life-threatening prison conditions; political prisoners; arbitrary or unlawful interference with privacy; criminal libel; killings of and threats against journalists; official corruption and abuse of power; and the use of forced and child labor.”

 WELL-ESTABLISHED. Unbeknown to Duterte, the human rights community composed of international, regional, and local organizations has been fully entrenched, well-versed, and functioning to deter human rights transgressions, tyranny, and abuses of power by the powers-that-be. They have been vigilant against wanton violations with impunity against their people’s rights. The International Criminal Court (ICC), formed in 2003 by the Rome Statute, the multilateral treaty that calls for its creation and establishment, has been doing over the years since its creation its probe of abusive leaders, who have been facing various charges for human rights abuses. The United Nations Office of the Human Rights (UNOHR) has been likewise taking a proactive stance on many human rights issues.11

 The international terrain for human rights protection is incomplete without mentioning the Human Rights Watch, an independent, private international organization that works as part of a vibrant movement to uphold human dignity and advance the cause of human rights for all. Formed in 1978 with the founding of its Europe and Central Asia division (then known as Helsinki Watch), Human Rights Watch has divisions worldwide. It has thematic divisions or programs on arms; business and human rights; children’s rights; crisis and conflict; disability rights; the environment and human rights; international justice; lesbian, gay, bisexual, and transgender rights; refugee rights; and women’s rights. It is an independent, nongovernmental organization supported by contributions from private individuals and foundations worldwide. It accepts no government funds, directly or indirectly.

 Another non-government organization in the global protection of human rights is the London-based Amnesty International. It claims to have more than ten million members worldwide. Its mission to campaign for "a world in which every person enjoys all of the human rights enshrined in the Universal Declaration of Human Rights and other international human rights instruments.” It issues periodic reports about human rights issues.

 The HRW and Amnesty International complement the Commission on Human Rights (CHR) particularly in ensuring the compliance of the Philippine government on the international covenants, treaties, pacts, and agreements on human rights. The CHR has been instrumental not just in the prosecution of human rights violators but in deterring prospective human rights violations. The CHR’s creation and its inclusion in the Constitution has been a model among developing countries that have human rights issues. As a constitutional body, the CHR has ascertained that the issue of human rights is not only a side issue in effective governance. It is indeed part and parcel of governance.

 VERBAL ABUSES. Knowing the CHR was a big obstacle on his war on drugs and its human rights violations and abuses, Duterte had subjected the constitutional body to verbal abuses or badmouthing, his usual disdainful but outmoded style to dramatize his point, or contempt on which he fancied. At one point, he claimed that the CHR was a toothless and powerless agency because it could only investigate police officers and other state workers engaged in the war on drugs if he would allow as president such probes.12 The CHR has other low points. At a forgettable point, Duterte floated its possible abolition. But this was easily shot down by his critics not only because it was easier said than done but mainly because it would require an amendment in the Constitution, which was not easy to pursue on the basis of Philippine political history.13

 At another point, his allies in Congress initiated the move to defund the CHR by reducing to P1,000 its proposed budget of over P600 million in the proposed 2018 national budget. The move to defund a constitutional body did not prosper to kill CHR. Later, Congress enacted the appropriation law that brought back the CHR’s original budget. The proposed defund initiated by one of the ill repute but comical lawmaker named Rodante Marcoleta, who represented the party list group of the indigenous Iglesia Ni Cristo (INC), was ignored. Marcoleta’s proposal to defund CHR was more for show, nothing else. It did not go as planned because many lawmakers opposed it to Duterte’s chagrin and total frustration.14 Lesson: it was not easy too to defund a constitutional body.  

***

ANG FILIPINAS SA HARAP NG NAGWAWALANG DRAGON: PANGKASAYSAYANG KONTEKSTO NG IMPERYONG UMAALMA MULA SA KAHIHIYAN

Ni Philip M. Lustre Jr.

(Isinulat ko ito bilang bahagi ng isang aklat tungkol sa relasyon ng Tsina at Filipinas)

Introduksyon

Pamamahayag ang aking disiplina. Sa mahigit apat na dekada, isa akong mamamahayag. Isa akong guro sa pamamahayag at sa siyam na taon, ibinahagi ko ang aking nalalaman at natutuhan sa propesyong ito sa mga mag-aaral na nais maging mamamahayag sa kanilang propesyon. Ipinagkakapuri ko na may mga mag-aaral ako na pumalaot sa pamamahayag at bahagi ngayon ng Fourth Estate.

Bagaman ibang landas an aking binaybay, hindi nawala ang aking hilig sa diwa ng iskolarismo. Nagbabasa ako ng iba’t-ibang aklat sa kasaysayan, hindi upang maging historyador kundi upang malaman at maunawaan ang laman at takbo ng kasaysayan. Nagbabasa ako ng aklat sa agham panlipunan (pulitika, sikolohiya, sosyolihia, atbp), hindi upang maging alagad ng mga disiplina ng agham panlipunan, kundi upang maunawaan ang ating lipunan.

Ito ang giya noong iminungkahi sa akin ni Dr. Zeus Salazar, isang kaibigan at kapalagayang loob, na magsulat ang inyong lingkod ng isang tanging akda tungkol sa Tsina, ang nagbabagong imperyo na sa isang daantaon bago ang makabagong panahon ay dumanas ng matinding kahihiyan sa mata ng daigdig.

Gayunpaman, kapatid ng disiplina ng pamamahayag ang disiplina ng kasaysayan, kabuhayan (ekonomiya), pulitika, at agham panlipunan. Madalas sabihin na matagumpay ang isang mamamahayag kung nalalaman at naiintindihan niya ang mga disiplina sa agham panlipunan. Mas madali niyang maipauunawa sa kanyang mambabasa at tagapakinig kung naiinditin niya ang mga disiplina na nabanggit.

Hindi ako nag-atubili na tanggapin ang mungkahi ni Dr. Salazar, isang batikang historyador. Kagyat kong sinunggaban ang suhestiyon dahil ito ang paraan upang maipabatid kung ano ang Tsina sa modernong panahon.       

 Pambungad

 Sa pagbangon ng Tsina sa modernong panahon, hindi maalis ang paniniwala na may ambisyon ang Tsina na maghari sa mundo. Ito ang dahilan upang baguhin ng Estados Unidos ang kanyang patakarang panlabas, o  foreign policy. Sa pag-upo ni Joe Biden bilang pangulo noong ika-20 ng Enero, 2021, tuluyang tumamlay ang tingin ng Estados Unidos sa Tsina. Diretsong sinabi ng Washington na hindi kakampi kundi katunggali, o kakompetisyon,  ang Tsina. Marapat na pigilan ang pagiging makapangyarihan ng Tsina. Hindi dapat maghari ang Tsina sa iba’t-ibang larangan, ito ang pananaw ng Estados Unidos. Wala itong karanasan sa pag-ugit ng poder sa pandaigdigang pamayanan (international community), aniya. [1]

Bukod diyan, hindi pumapayag ang Estados Unidos na maghari ang nag-iisang lapiang pulitikal ng Tsina sa mundo. Hindi sigurado ang world community kung ano, paano, at saan dadalhin ang maraming bansa kung maghahari ang China at Chinese Communist Party (CCP). Hindi malinaw ang hangarin ng Tsina at CCP. Walang makapagsabi sa intensyon ng Tsina at CCP bagaman sinasabi na hangad nila ang pandaigdigang kapayapaan at kaunlaran kahit alam ng lahat  na nais nila malupig ang pandaigdigang kapitalismo at ipalit ang kanilang uri ng kapitalismo na nakabase sa ideolohiyang Marxismo. Sa maikli, kinakatawan ng Tsina ang diwa ng awtoryanismo, o pagdodomina ng isang lapian, o grupo ng tao sa liderato ng isang bansa. Magkaiba ang halagain (values) ng Tsina at mga malayang bansa; magkatunggali sila. Wala sa Tsina ang halagain ng pluralismo, o iba’t-ibang pananaw, paggalang sa karapatang pantao at diwa ng demokrasya. Isang malaking banta at hamon ang Tsina sa katatagan ng malayang mundo.

Sa paglaki ng Tsina, may mga umusbong na suliranin ang world community. Una, inaangkin ng Tsina ang halos kabuuan ng South China Sea sa ilalim ng pinagtatawanan na teoryang Nine-Dash Line. Hindi tinanggap ng world community ang teoryang ito dahil nakaamba ang peligro sa malayang paglalayag sa karagatan. [2] Bagkus, sasakalin ng Tsina ang pandaigdigang kalakalan dahil apektado ang malayang paglalayag sa South China Sea. Halos $6 trilyon ($6,000 bilyon) ang halaga ng kalakal ang dumadaan kada taon sa South China Sea. Pangalawa, madalas na cyberattack sa mga cyberspace network ng mga malalayang bansa kasama ang Estados Unidos. May paniwala na ang Tsina ang may kagagawan ng pag-atake at pinahintulutan ng pamunuan ng Tsina, partikular ang CCP, ang mga atake sa cyberspace network ng mga malalayang bansa. [3] Batay ang akusasyon sa mga datos na nakalap sa cyberspace. Pinipilay ng Tsina ang malayang palitan ng impormasyon na mahalaga sa pamumuhay, kalakalan, edukasyon, tanggulan at seguridad, libangan at aliwan, at ibang aspeto sa mga malalayang bansa.

Maisasama bilang pangatlo ang hindi pagkilala ng Tsina sa mga tratado at batas tungkol sa Intellectual Property Rights at ang kanilang kawalang paggalang at pagnanakaw sa mga imbensyon at tatak (brand name) ng mga malalayang bansa. Katibayan ang malawakang panghuhuwad ng mga produkto mula sa Kanluran at pagtapon ng mga mumurahing produktong peke sa iba’t-ibang pamilihan sa mundo. [4] Pang-apat ang kawalang galang ng Tsina sa mga tratado at batas tungkol sa pagbabago ng klima, o climate change. Naglalayag mag-isa ang Tsina sa usapin ng climate change at hindi alintana ang mga panawagan ng mga malalayang bansa na bawasan ang ibinubugang usok na lason sa kaligiran (environment). Halos doble ng Estados Unidos ang katumbas ng ibinubugang usok ng Tsina galing mga pagawaan at mga nagpapakilos sa kanyang pambansang kabuhayan. Sa tantiya ng mga eksperto, hindi magtatagumpay ang mga inilatag na programa sa climate change hanggang hindi binabawasan ng Tsina ang mga ibinubugang usok. [5]

Panglima, ang mga mapagmalabis na kondisyones na inaatas ng Tsina sa mga pautang na ibinibigay sa mga mahihirap na bansa sa iba’t-ibang panig ng mundo. Hindi naaayon sa kostumbre ng pandaigdigang pananalapi ang mga kundisyones na ipinatong ng Tsina sa mga pautang sa mga bansa na hilahod sa hirap upang matugunan ang pangangailangan ng kanilang mamamayan. Maituturing na pang-anim ang kawalan paggalang ng Tsina sa mga batas at tratado kontra korapsyon. May mga pagtingin o perception sa pandaigdigang pamayanan – at may batayan ito – na pilit na inilalatag ang patibong ng korapsyon sa mga lider ng mga mahihinang bansa upang mapangalagaan ang pambansang interes. . Hindi lumalaban ng patas ang China at madalas ang short-cutting sa mga sistema na pumipigil sa korapsyon. [6]  

Kinakatawan ng Tsina ang pinakamalaking hamon sa pandaigdigang kapayapaan, katatagan, at kasaganaan. Itinuturing kaaway ang Tsina dahil iba ang kanyang sistemang politikal kung saan iisang partido ang naghahari, at hindi bahagi ng kanilang kulturang politikal ang sistemang pangkatarungan na batay sa pangingibaw ng batas (rule of law). Wala ang Tsina ng lipunang sibil (civil society) na isang kaugalian sa mas maraming bansa sa buong mundo. Dahil iba ang Tsina, hindi komportable ang international community na namamayagpag ang Tsina. Matindi ang kaba ng world community sa Tsina dahil hindi ito subok at walang batayan upang bigyan ng tiwala. May matwid ang maraming bansa na sansalain ang Tsina upang mapangalagaan ang katahimikan, katatagan, at kaunlaran ng international community.

Layunin ng akdang ito na ipaliwanag at linawin ang kasalukuyang sitwasyon lalo ang pagbangon ng Tsina at relasyon nito sa mga bansa. Layunin ng akdang ito na ipaliwanag ang kahihitnan sa hinaharap ng paglakas ng Tsina at hindi pangkaraniwan na pagbangon mula sa kahirapan at pagkalugmok sa nakalipas. Tinatalunton ng akdang ito ang landas ng pag-unlad ng Tsina at linawin ang relasyon nito sa mga bansa at kung maaasahan ang world community sa pangingibabaw ng Chinese Communist Party sa lipunang Tsino.

Kasaysayan ng Tsina

Mayabong ang kasaysayan at kultura ng Tsina. Kinikilala ang Tsina bilang isa sa mga naunang kabihasnan sa mundo. Humigit-kumulang tatlong libong taon ang nakalipas nang unang sumibol ang kabihasnang Tsino. Dahil nasa tabi ng mga ilog Yangtze at Yellow, isa ang Tsina sa apat na naunang kabihasnan na pawang umunlad sa tabing baybayin  ng mga malalaking ilog. Kasama ang kabihasnan ng Ehipto sa tabi ng Ilog Nile; Sumeria at Mesopotamia sa tabi ng Ilog Tigris-Euphrates; at India sa tabi ng Ilog Indus.

Mula sa mga hati-hati at magkakahiwalay at nagdidigmaang mga estado, umimbulog ang imperyong Tsino sa nakalipas na dalawang libong taon upang maging isang estadong politikal. Pinamumunuan ang imperyong Tsino ng mga iba’t-ibang dinastiya o pamilya ng pulitika. Kung ihahambing sa iba’t-ibang bansa, isang matandang kabihasnan ang Tsina. Kasamang umimbulog ang kulturang Tsino na may sariling panitik, sistemang politikal, tradisyon, at kaugalian.

Sa pag-imbulog ng sibilisasyong Tsino, naging palasak ang paggamit ng salitang “Han” bilang panukoy sa mamamayan at kulturang Tsino. Ginagamit ang salitang Han upang ihiwalay ang tao at kultura na nasa labas ng teritoryo ng Tsina. Iba ang Han sa Mongol ng bulubunduking Mongolia, Uighur ng Xinjiang, Tibetanyo ng Tibet, Koreano ng Korea, at Manchu ng Manchuria. Maituturing na mga Han ang tinatawag na Tsino.

Ang dinastiya ng Qing ang huling dinastiya sa Tsina. Pinangungunahan ito ng mga Manchu na lumupig sa dinastiyang Ming. Namuno ang dinastiyang Qing mula 1644, nawala ng tatlong taon muila 1908 hanggang 1911 at natapos noong 1912 nang nagbigay daan sa itinatag na Republika ng Tsina na isinulong ng puwersang Nasyonalista sa pamumuno ni Dr. Sun Yat yen. Bagaman maraming pagbabago ang dinastiyang Qing, ito ang dinastiya na nagbigay daan sa pagpasok ng mga bansang kanluranin sa Tsina at kamkamin ang ilang piling teritoryo sa Tsina

Hindi matatag ang unang republika ng Tsina. Maraming kahinaan na dahilan ng matinding suliraning panloob. Maliban sa mga dayuhang puwersa na pumasok at kumuha ng piling teritoryo sa Tsina, nagtunggali ang dalawang pangunahing puwersang politikal sa Tsina – ang puwersang Nasyonalista sa pamumuno ng Lapiang Guomindang ni Generalisimo Chiang Kai-shek at puwersang Komunista sa pamumuno ng CCP at Mao Zedong. Bagaman nagsama ng lakas noong sakupin ng Japon ang Tsina sa panahon ng Pangalawang Digmaang Pandaigdig, naghiwalay muli ang dalawang puwersa at nauwi sa tunggalian ng isang madugong giyera sibil. Natapos ang lahat ng manalo ang mga Komunista at itatag noong 1949 ang bagong republika – People’s Republic of China (PRoC) - sa ilalim ng pamumuno ng Chinese Communist Party. Tumalilis ang puwersang Guomindang at itinatag ang Republic of China on Taiwan sa isla ng Formosa na ngayon ay Taiwan. Hindi natapos ang gulo sa pagtatayo ng magkahiwalay na gobyerno. Ngayon, nais ng Republic of China on Taiwan na kunin muli ang mainland China at muling maghari. Nais ng PRoC na kunin ang Taiwan at gapiin ang Republic of China on Taiwan dahil sa kanilang pakiwari ay lalawigan ng Tsina ang Taiwan. Ito ang basehan ng kanilang relasyon hanggang ngayon kahit malayang nagkakalakalan ang dalawang estado.

‘Siglo ng Kahihiyan’

Tinawag na “Siglo ng Kahihiyan”ang daantaon mula 1839 hanggang 1949. Kinakatawan ng siglong ito ang madilim na yugto sa kasaysayan ng Tsina.  Nawalan ng giya at kontrol ang Tsina sa sariling tadhana at kapalaran. Naghari ang mga dayuhan – Britanya, Francia, Alemania, Rusya  at Japon – na pawang nagtagumpay na kunin at okupahan ang ilang piling bahagi ng Tsina. Nawala sa Tsina ang sariling kapangyarihan na ipatupad ang sariling batas. Kahit sa mga teritoryong nasakop ng mga dayuhan, hindi naipatupad ng mga batas ng Tsina.

Humina ang dinastiyang Qing sa pag-ugit ng pamahalaan. Halos sabay-sabay na dumating at naranasan ang mga rebelyon ng mga puwersang politikal sa iba’t-ibang panig ng Tsina. Nakaranas ng matinding korapsyon sa pamahalaang Tsino. Pandemya, malawakang taggutom, kalamidad, patayan at krimen, at adiksyon sa droga, o opyo – ito ang mga suliranin ng Tsina sa malaking bahagi ng siglo. Sa panahon ng dinastiyang Qing, tinawag ang Tsina bilang “sick man of Asia” at ito ang kauna-unahang gamit ng parirala sa bansa. Bumagsak ang dinastiyang Qing at ipinanganak noong 1912 ang unang Republika ng Tsina. Hindi nawala ang matinding kolonyalismo kung saan nagpatuloy ang abuso sa poder ang mga dayuhan. Naranasan ng Tsina ang malawakang patayan nang sakupin ng mga militaristang Japones ang Tsina.

Sa ilalim ng siglo ng kahihiyan, nagkahati-hati ang Tsina. Natalo ang Tsina sa sa mga digmaan laban sa mga dayuhang puwersa. Ibinigay ng Tsina ang mga bayad pinsala, o reparations, sa mga nanalong dayuhang bansa, at binuksan ang mga siyudad pantalan para sa kalakalan. Ibinigay ang ilang teritoryo bilang konsesyon sa ilalim ng mga tratado sa mga katunggaling dayuhang bansa: Outer Manchuria, ilang bahagi ng Timog-Kanluran Tsina, at islang Sakhalin sa Rusya, Jiaozhou Bay sa Alemania, Hong Kong sa Britanya, Macau sa Portugal, Zhanjiang sa Francia, at Taiwan at Dalian sa Japon. Dekada 1930 ng pumasok ang Japon sa Tsina at naganap ang madugong tunggalian kung saan pinatay ng mga sundalong Japones ang libo-libong Tsino na karamihan ay mga sibilyan. Unang naranasan ng Tsina sa modernong panahon ang krimen sa digmaan (war crimes) at crimes against humanity, o krimen sa mga sibilyan.

Sa pagkapariwara ng lipunang Tsino sa siglo ng kahihiyan, maraming Tsino ang lumikas at nangibang-bayan. Malaking bilang nga mga Tsinong nasa katimugan ng Tsina ang pumunta sa mga karatig bansa tulad ng Filipinas, Indonesia, Singapore at Malaya (ngayon ay Malaysia). Nang dumaong ang mga Tsino sa Filipinas, pinutol nila ang kanilang buhok-baboy (“pigtail”), sumapi sa relihiyong Catolico Romano, nag-asawa ng mga Filipino, nag-aral at nagsalita ng wika ng kanilang pinuntahan (kasama ang Tagalog) at sumailalim ng integrasyon sa lipunang Filipino upang maging tawagin na “Tsinoy,” o Tsinong Pinoy. Tagumpay ang integrasyon ng mga Tsino sa lipunang Filipino. Hindi kapareho sa Indonesia at Malaysia, dalawang bansang Muslim, kung saan nanatiling hiwalay ang mga may dugong Tsino sa kabuuan ng kani-kanilang lipunan. [7]

Malalim na sugat ang iniwan ng siglo ng kahihiyan sa Tsina. Hindi natatahimik ang lipunang Tsino sa pagkawala ng kanilang dangal. Labis na ikinahiya ng Tsina ang sarili at bansa. Isa dahlan ito kung bakit matindi ang damdaming mahiyain (inferiority complex) ng mga Tsino. Para sa maraming Tsino, kinakatawan ng taong 1949 hindi ang pagsilang ng bagong Tsina kundi ang wakas ng siglo ng kahihiyan. Tumatak sa kolektibong kaisipan nga mga Tsino na hindi dapat mauulit na busabos ang Tsina. Wala ng pangalawang siglo ng kahihiyan sa Tsina, anila. Hindi papayag ang Tsina na suwagin muli ng mga dayuhang bansa sa kanilang sariling bansa at mawala ang sariling dangal bilang isang malayang bansa sa mata ng daigdig. Ito ang kaisipan ng Tsina sa modernong panahon. [8]

Modernong kasaysayan

Nang manalo ang puwersang Komunista sa giyera sibil noong 1949, isinara ng Tsina ang sarili sa mundo at ipinanganak ang People’s Republic of China, o PRoC. Lumikas ang gobyernong Guomindang ni Hen. Chiang Kai-shek sa Taiwan at itinatag ang Republic of China on Taiwan doon.[9] Pinalakas ng PRoC ang sarili, sinipa ang mga dayuhan, ikinulong ang mga Guomindang, at nagkampanya para sa maramihang muling edukasyon, o “reeducation campaign,” sa mga itinuring na kaaway na uri, o “class enemies.” Naglunsad ng mga programang panakahan kung saan kinamkam ang lupa ng malalaking may-ari at isinailalim sa pag-aari ng estado, mga programa sa kabuhayan at industrialisasyon kasama ang kontrobersyal na “Great Leap Forward” na ipinatupad mula 1958 hanggang 1962.  Pinatibay ang panloob na politika ng Tsina kahit na milyon ang naghirap dahil sa matinding tunggalian ng programang “Cultural Revolution” na nag-umpisa ng 1966 at tumagal ng sampung taon.

Sa Taiwan, pinalakas ng gobyernong Guomindang ang sarili; naglunsad na matagumpay na repormang agraryo kung saan binili ng gobyerno ang mga pribadong sakahan upang ipamigay sa mga magsasaka. Kinalaunan, basehan ng matagumpay na industrialisasyon sa Taiwan ang mga dating may-ari ng lupaing panakahan na kumita sa repormang pang-agraryo. Sila ang alagad ng industrilisasyon ng Taiwan dahil ginamit nila ang benta sa agraryong reporma upang maging kapitan ng industriya. Dekada 1980 ng itinuring “tigre” ng industrilisasyon Taiwan. Dekada 1990, itinuring industrialisado ang Taiwan. Pangalawa ito sa may pinakamalaking international reserves sa buong mundo. Nanatili na maunlad na bansa ang Taiwan kahit hiwalay sa Tsina.

Hindi natapos ang tunggalian ng People’s Republic of China at Republic of China on Taiwan sa paglikas ng gobyernong Guomindang sa Taiwan. Kahit sa Taiwan na ang mga Guomindang, may mga panahon na kinikilala sila na kinatawan ng Tsina sa international community. Nagbago ito nang bumisita noong 1972 sa Beijing si Richard Nixon, pangulo ng Estados Unidos, kay Mao Zedong, chairman ng Chinese Communist Party at pinakamakapangyarihang nilalang sa Tsina. Umpisa ito ng normalisasyon ng relasyon ng dalawang bansa.[10] Nagbigay daan ito upang kilalanin kalaunan ng Estados Unidos ang People’s Repubic of China bilang gobyerno ng Tsina, itinatwa ang Republic of China on Taiwan, kinilala ang “one-China policy bilang batayan ng relasyong bilateral ng dalawang bansa kung saan tanging ang PRoC ang kumakatawan sa Tsina. Nagtayo ang dalawang bansa ng relasyong diplomatiko at nagpalitan ng sugo. Sumunod ang international community sa ehemplo ng Estados Unidos at Tsina. Pamantayan sa international relations ang prinsipyong “one-China” policy. Tanging People’s Republic of China ang kinatawan sa Tsina at hindi ang Republic of China on Taiwan. Iginigiit ng PRoC ang one-China policy sa mga bansa na nakikipagrelasyon sa Tsina. Ito ang prinsipyo na sinundan sa United Nations at iba pang pandaigdigang organisasyon at samahan.

Tuluyang nagbago ang Tsina ng mamatay si Mao Zedong noong ika-9 ng Septiembre, 1976. Hinuli at ikinulong ang “Gang of Four,” ang radikal na paksyon sa CCP na mas binibigyan diin ang ideolohiya imbes ang ekonomiya. Humalili si Hua Guofeng at pagkatapos ng tatlong taon, pumalit si Deng Xiaoping kay Hua upang maging lider ng mas malaking paksyon na naglunsad ng programa na yumanig sa Tsina. Binuksan ng Tsina ang sarili sa mundo, nakipagkalakalan sa ibang bansa, at nagbukas ng diplomatikong relasyon sa mga bansa tulad ng Estados Unidos at iba pa. Naging kasapi na ng United Nations at pinalitan ang Taiwan bilang kinatawan ng Tsina. Inilunsad sa pamumuno ni Deng Xiaoping ang programang Four Modernization sa apat na larangan - ekonomiya, industriya,  tanggulan (defense) at agham at teknolohiya.

Nilutas ng liderato ni Deng ang usapin ng ideolohiya at nagkaisa ang mga paksyon sa CCP na bigyang diin ng Tsina ang pagpapatibay ng sariling ekonomiya at kaunlaran. Isikinatuparan ang mithiin na mapabilis ang integrasyon ng Tsina sa pandaigdigang kalakalan. Kasama sa mga hangarin ang kagustuhan ng Tsina mapigil ang impluwensiya at pagsakop ng Unyon Sobyet sa ilang bahagi ng bansa. Hangad ng Tsina, sa pagtatapos ng siglo, ay maging isang makabago at industrialisadong bansa na may oryentasyon ng pagiging sosyalista na may katangian bilang Tsino. Sa pagbukas ng ika-21 siglo, isang malakas at maunlad na bansa ang Tsina.

Gayunpaman, nanatili ang Chinese Communist Party bilang pangunahing lapiang politikal na may matinding impluwensiya sa Tsina. Hindi pinayagan ng liderato ng Tsina ang anumang lapian politikal maliban sa CCP. Hindi basta pinahihintulutan maski ang mga relihiyon at organisasyong pandaigdigan sa Tsina. Walang puwang ang civil society sa lipunang Tsino. Sa maikli, monopolyo ng Chinese Communist Party ang kapangyarihan sa Tsina mula 1949 hanggang sa kasalukuyan. Walang ibang lapian na humamon sa kanilang poder. May himig pasaring ang ilang tagamasid sa lipunang Tsino. Hindi diktadura ng uring manggagawa ang nangyari sa Tsina. Diktadura ng CCP ang tema ng pulitika sa Tsina. [11]

Ang Tsina sa bagong siglo

Tuloy-tuloy ang kakaiba at mabilis na paglaki at pag-unlad ng Tsina sa pagpasok ng ika-21 siglo. Hindi na “sick man of the Asia” ang tatak ng Tsina tulad noong panahon ng dinastiya ng Qing. Ibang Tsina ang tumambad sa mundo – maunlad dahil may mataas ng Gross Domestic Product (GDP) taon-taon, hindi nagdarahop, maunlad ang agham at teknolohiya at pinalakas ang tanggulan dahil may mga bagong armas pandigma. Ibang-iba ang Tsina sa bagong panahon dahil isang malakas at makapangyarihang bansa ito sa Silangang Asya.

Hindi agad-agad umunlad ng Tsina. Dumaan sa mga programa na mistulang roller coaster dahil nagdulot ng ibayong kasawian. Bahagyang umusad ang Tsina sa 1950. Humina ang Tsina dahil sa malawak na taggutom ng ipinatupad ang Great Leap Forward ng 1958-1962  at Cultural Revolution noong 1966. Nang namatay si Mao Zedong at namuno ang paksyon ni Deng Xiao-ping, umiba ang timpla ng ekonomiyang Tsino. Bilang sumipa ang paglaki dahil sa pagbukas ng Tsina sa mundo at mga polisiyang nagreporma sa kabuhayan.

Sa ilalim ng pamumuno ni Deng Xiaoping noong dekada 1980, binuksan ang Tsina sa mga dayuhang mamumuhanan, at pinag-ibayo ang kalakalan sa ibang bansa. Binawasan ang sentralisadong pagplaplano sa ekonomiya at pag-aari ng estado sa negosyo. Pinaigting ang pananakahan upang umunlad ang produksyon sa pagkain, binuksan ang mga special economic zones kasama ang Zhenzhen at Xiamen, at isinapribado ang mga kumpanyang Tsino na dating pag-aari ng estado. May kakaibang paraan si Deng sa pag-unlad ng Tsina. Tinawag na “Deng Xiaoping Thought,” o kaisipan na ang Tsina ay “socialism with Chinese characteristics.” Kahit namatay si Deng noong 1997, tuloy ang nakakahilong pag-unlad ng Tsina dahil sa panawagan mula sa ibang lider na kilalanin ang kapangyarihan ng estado upang mapigil ang walang direksyon na paglago. Bahagi ng Saligang Batas ng Tsina ang Deng Xiaoping Thought.

Sa tatlong dekada ng mga reporma (mula 1980-2010), walang katulad ang paglaki at paglago ng ekonomiya ng Tsina. Hindi nakita sa kahit anong bansa ang nakakabiglang paglago. Ngayon, kinikilala ang Tsina na isang malaking haligi sa pandaigdigang kabuhayan. Hindi kumpleto ang talakayan sa world economy ng hindi binabanggit ang kontribusyon ng Tsina. Gayunpaman, iisa ang panawagan sa paglaki ng Tsina. Kahit sa Chinese Communist Party, umiral ang paniniwala sa mga iba’-ibang paksyon na hindi maari ang walang kontrol na paglaki. Sa maikli, kailangan kontrolado ang paglaki. Walang ibang kokontrol sa paglaki ng Tsina kundi ang Chinese Communist Party.

Tsina sa ilalim ni Xi

Mainam na sana ang takbo ng Tsina sa ilalim ng pamamahala ng paksyon ni Deng Xiaoping a CCP. Tuloy-tuloy ang integrasyon ng China sa pandaigdigang kabuhayan. Isang malaking manlalaro ang Tsina sa pandaigdigang kabuhayan. Ngunit sa lipunang Tsino, iisa ang bida – ang Partido Komunista. Hindi hinahayagan makaporma ang alinman at sinuman.

Bagaman tuloy-tuloy ang mga programang naunang nailatag ni Deng Xiaoping sa ilalim ng mga sumunod na lider na sina Jiang Zemin at Zhu Rongji noong dekada 1990, hindi masyadong tumuloy ito sa ilalim ni Hu Jintao, ang lider sa dekada 2000 dahil binawasan ang komitment sa reporma sa kabuhayan. Nag-umpisa ang pagsakal ng CCP sa usaping pangkabuhayan at ito ang inabutan ni Xi Jinping nang siya ang maging lider noong 2012.

Ipinapakita ni Xi na ang Chinese Communist Party ang nangungunang lapian. Pinatingkad ni Xi ang diwa ng kaisipang Leninisno ang CCP ang “vanguard party, o pangunahing lapian sa usapin ng pag-unlad ng Tsina. Tulad na mga naunang lider ng Tsina mula kay Mao Zedong, Deng Xiaoping, at iba pa, hindi bahagi ng anumang programa o komitment na ibahagi ang liderato ng Tsina sa kahit kaninong lapian o nilalang maliban sa Chinese Communist Party. Makikita ito sa kulturang politikal mula 1949.  Hindi pinayagan o tinanggap ng Tsina ang anuman relihiyon, o organisasyon na kabilang sa lipunang sibil, o civil society. [12]

Pinakamakapangyarihan ang Chinese Communist Party sa Tsina. Tanging ang CCP ang nagdidikta kung saan tutungo ang Tsina. May sariling political dynamics ang partido at sinusunod ng bawat kasapi ang galaw ng lapian.

 Ang CCP

Dahil ang Chinese Communist Party (CCP) ang tanging lapian politikal na hayagang nabubuhay at nagpapatakbo ng Tsina, ito ang pinakamalaki at pinakamakapangyarihan sa buong bansa. Wala itong katunggali. Umaabot sa 95 milyon ang kasapi ng CCP sa buong Tsina. Kumplikadong lapian at halos walang puwang sa liderato ng Tsina ang mga lider na hindi kasapi ng CCP. Walang itong kompetisyon mula sa anumang lapian dahil hindi ito pinahihintulatan sa Tsina.

Eksaktong isang siglo na ang edad ng CCP dahil itinatag ito noong 1921. Hindi nagkasundo ang mga historyador sa eksaktong petsa. May mga historyador na iginigiit na itinayo ang CCP noong ika-1 ng Hulyo 1921, ngunit hindi ito tinatanggap dahil noong ika-23  ng Hulyo nagkaroon ng pambansang kongreso kung saan nagtipon-tipon ang mga unang kasapi sa French Concession sa Shanghai. Nagkasundo ang kongreso sa Shanghai sa pagtatatag ng isang lapian na komunista at inihalal ng mga unang kasapi si Chen Duixi, isang intelektuwal, bilang unang general secretary, o kalihim pangkalahatan.

Sa loob ng limang taon, lumago ang partido. Umabot sa sampu-sampung libo ang kasapi sa iba’t-ibang panig ng Tsina. Hitik ang kasaysayan ng CCP sapagkat may mga pagkakataon na nakipagtunggali ito sa lapiang Guomindang na itinatag ni Sun Yat sen. Kinuha ni Chiang kai-shek ang liderato ng namatay si Sun noong 1925. May pagkakataon na nag-alyansa sila at magkasamang nakihamok sa puwersang Japones noong Pangalawang Digmaang Pandaigdig. Naghamok ang mga puwersa ng CCP at Guomintang sa isang madugong giyera sibil. Nanalo ang mga komunista noong 1949 at itinaboy ang mga Guomintang sa Formosa. Sa maikli, isang siglo ang CCP sa kasaysayan.

Pinakamalaking hamon sa Chinese Communist Party ang sama-samang pagbagsak ng mga gobyerno at mga nagharing lapiang komunista sa Unyon Sobyet, Yugoslavia, at iba pang bansa sa Silangang Europa noong 1989. Dahil natunaw ang mga lapiang komunista sa kasaping bansa ng Unyon Sobyet, Yugoslavia at mga bansa sa Silangang Europa tulad ng Silangang Alemania at iba pa, naging malaking tanong kung dapat nabuhay ang natirang lapiang komunista sa mundo kasama na ang nasa Tsina. Sa maikli, kung bigo ang kilusang sosyalismo sa maraming bansa sa Europa, ano ang silbi ng isang lapiang komunista sa Tsina? [13]

Masusing pinag-aralan ng CCP ang karanasan ng mga lapiang komunista sa Europa. Hinarap ang suliranin ng sariling partido at kagyat na isinagawa ang mga repormang panloob upang manatiling matibay ang CCP sa mga epekto ng nangyari sa Europa. Iniwasan ng CCP ang dogmatikong ideolohiya at iniayon ang sarili sa globalisasyon ng mundo. Iniwasan ang nakipagtunggali sa mga bansa kaalyado ng Estados Unidos.

Bagaman nagbadya ng malaking pagbabago ang liderato ni Xi Jinping noong siya ang maupo bilang secretary general ng CCP at maging “paramount leader” ng Tsina, hindi agad napansin ng mga karatig bansa. Lumitaw ito noong 2013 nang okupahan ng Tsina ang Scarborough Reef na nasa exclusive economic zone (EEZ)  ng Filipinas at angkinin at ituring na pag-aari ng Tsina ang maliit na isla na binubuo ng mga bato. Nakipagmatigasan ang gobyerno ni Benigno Aquino III sa inasal ng Tsina at nagkaroon ng stand-off doon kung saan nagharap ang mga sasakyang pandagat ng dalawang bansa. Tensyon ang bumalot sa Filipinas dahil makapangyarihang bansa ang Tsina at walang itatagal ang Filipinas kung magkaputukan at mauwi sa digmaan ang stand-off sa Scarborough Reef.

Bahagyang nalutas ang suliranin ng atasan ni Aquino si Antonio Trillanes IV, isang dating sundalo na kasapi noon sa Senado, na kausapin ang mga Tsino upang mabawasan ang tensyon. Nakialam na Estados Unidos at pinakiusapan ang magkabilang panig na lisanin ang pinag-aawayang isla. Sa madali, umalis pareho ang mga sasakyang pandagat ng Tsina at Filipinas. Humupa ang tensyon ng magkaroong “backchannel negotiations” si Trillanes sa mga Tsino. Ngunit bumalik ang mga Tsino isang buwan pagkatapos umalis. Dito nasalamin ang malaking pagbabago ng liderato ng Tsina sa ilalim ni Xi. Ito ang makapangyarihang bansa na nawalan ng matwid na makipag-usap sa mga maliit na bansa. Nag-iba ang tsina at wala sa bokularyo ang negosasyon, o ang paggamit ng tinatawag na “soft power” sa mundo ng diplomasya. Naging mapanuwag na ang Tsina sa kanyang relasyon sa mga karatig bansa. [14]

Sa isang pulong balitaan noong kasagsagan ng krisis sa Scarborough Reef noong 2013, binanggit ni Chito Sta. Romana, isang akademiko at masugid na tagamasid sa Tsina, na naagaw ng paksyon ni Xi Jinping ang liderato ng CCP. Paksyon ito ng mga militarista sa loob ng partido, ani Sta. Romana, na ngayon ay sugo ng Filipinas sa Beijing. Dahil sa pagbangon ng Tsina sa kahirapan upang maging isang makapangyarihang bansa, ibang klase ang lakas ng loob ng paksyon na iyon dahil may natuklasa sila na agresibong pananaw sa pag-ugit ng poder. Ito ang paksyon na igigiit ang kanilang paniniwala at hindi matatakot kahit na makialam ang Estados Unidos, ani Sto. Romana. Hindi binanggit ni Sta. Romana kung ano ang mga paksyon sa CCP ang sumusuporta kay Xi , bagaman may mga dayuhang tagamasid na nagsabing dalawang paksyon sa CCP ang patuloy na sumusuporta kay Xi Jinping – ang tinatawag na “Shanghai Gang” o mga kasaping na nakabase sa siyudad ng Shanghai kung saan ipinanganak ang CCP noong 1921 at ang malaking bahagi ng Chinese Communist Youth League (CCYL), o ang organisasyon sa loob mismo ng CCP na pawang mga kabataan ang kasapi. Malaki ang impluwensiya ng dalawang paksyon sa loob ng CCP, anila, kaya hindi matatawaran ang kanilang kakayahan upang dalhin ang CCP sa kakaibang direksyon. [15]

Sa pagkontrol ng CCP sa Tsina, inilabas ng kampo ni Xi bilang gabay ang “Xi Jinping Thought,” o mga kaisipan ni Xi Jinping at isinama noong 2017 bilang bahagi ng Saligang Batas ng Tsina. Itinuturing pagpapalawig ito ng mga kaisipan ni Deng Xiaoping na naunang inilantad noong mga 1980. Ipinagdiinan ni Xi na naisip nila ang ideolohiya sa kanyang panahon bilang sagot sa pagbagsak ng Unyon Sobyet kahit patuloy ang kanilang pagkilos upang patatagin ang konsepto ng “sosyalismo na may katangiang Tsina” na naunang inilabas ni Deng Xiaoping. May 14 na puntos ang ideolohiyang Xi Jinping Thought at kasama ang pangingibaw ng Chinese Communist Party sa lahat ng gawain sa Tsina, ang pagpapatuloy ng mga malalim na reporma, liderato ng CCP sa People’s Liberation Army (PLA), pagpapatuloy ng polisya ng “isang bansa, dalawang sistema” sa Hong Kong at Macau, at pagbawi sa Taiwan. Isa patotoo sa diktadura ng Chinese Communist Party ang Xi Jiping Thought sa kabuuan ng Tsina. Kahit nag-iisang naghaharing lapian ang Chinese Communist Party sa Tsina, binubuo ito ng iba’t ibang grupo o paksyon sa loob. Hindi maihahambing ang CCP sa mga demokratikong bansa tulad ng Estados Unidos na may lapian na naghahalinhinan sa pamamalakad ng bansa – Democratic Party at Republican Party - at mga demokratikong bansa sa Europa na may sistemang multiparty, o maraming lapian na naglalaban-laban. Hindi kinikilala ng Chinese Communist Party ang pluralismo, o ang pagkakaroon ng iba’t ibang kaisipan.

Hamon sa CCP

Itinuturing si Xi Jinping na isang diktador mismo sa diktadura ng Chinese Communist Party sa Tsina, ayon sa mga tagamasid sa labas ng Tsina. Batayan ang mga agresibong paninindigan ng Tsina kontra sa kilusan ng pagtutol sa Hong Kong at ang pag-angkin sa South China Sea bilang pag-aari ng Tsina. Sa pananaw ng mga tagamasid, isinasantabi ni Xi ang nakaugaliang konsultasyon at konsensus ng mga paksyon sa CCP at gumawa siya ng sariling paksyon na susuporta sa kanyang mga programa at mga nais gawin, o agenda. Isa itong dahilan kung bakit inokupahan ng Tsina ang ilang isla sa South China Sea, gumawa ng mga artificial island na kanlungan ng bagong base militar doon, at suportahan si Rodrigo Duterte ng Filipinas na hayagan kumakampi sa Tsina.

Sa pagpapalakas ng kanyang sariling paksyon sa CCP na tinawag na Xi Gang, inilunsad ni Xi ang programa kontra korapsyon kung saan maraming kasapi ng dalawang paksyon – Shanghai Gang at CCYL – ang pawang nangawala sa mahahalagang puwesto sa Party Standing Committe, Politboro, at Central Committe at pinalitan ng mga kasapi na sinasabing matapat kay Xi Jinping. Sa maikli, tinotoo ni Xi ang kanyang programa na palakasin ang CCP sa pagkontrol sa kilos ng Tsina sa pandaigdigang tanghalan. [16]

Isa sa pinakamalaking hamon ang pagbagal ng paglago ng pambansang ekonomiya ng Tsina. Hindi nasanay ang bagong henerasyon ng Tsino sa mabagal na paglago kahit na sabihin na maraming bansa ang nakakaranas na matumal na paglago dahil sa pandemya at samu’t-saring dahilan sa buong mundo. Hindi maatim na tumabi ang CCP sa gitna ng mabagal ng pandemay sapagkat alam ng mga lider ng lapian na nakasalalay ang suporta ng sambayanang Tsino sa CCP sa malakas na ekonomiya. Sa sandaling makita ang kahinaan ng Tsina sa ekonomiya, apektado ang liderato ni Xi. Ngunit kapansin-pansin ang bagong patakarang panlabas ng administrasyong Jose Biden sa Tsina bilang isa sa mga dahilan maliban sa pandemya sa pagbagal ng paggalaw ng ekonomiya ng tsina.

Simula na maupo sa White House si Joe Biden, pinag-ibayo ng Estados Unidos ang pagsansala sa Tsina. Hindi na siya ang kakampi o kapanalig ng Estados Unidos ang Tsina sa maraming usapin sa pandaigdigang kalakalan. Bagkus, nagbago ng paninindigan ang Washington at itinuring kalaban sa hanapbuhay ang Tsina. Isa ito sa dahilan sa mga inilabas na blacklist ng Estados Unidos kung saan pinangalanan ang mga malalaking kumpanya na pawang pag-aari ng estado ng Tsina na pinagbawalan makipagkalakalan sa Estados Unidos. [17] Hindi inaasahan ang paglago ng Tsina dahil sa iba’t-ibang balakid sa malayang kalakalan sa dalawang bansa. May ipinasa ang Kongreso ng Estados Unidos, ang Innovation and Competition Act of 2021 na na layuning rendahan ang access ng Tsina sa technolohiya ng Estados Unidos.

Sa pulitika, nag-iba ang timpla ng Estados Unidos sa Tsina. Sinabi ng Pangulong Joe Biden na hindi na tulad ng dati ang relasyon ng dalawang bansa. Sinundan ito ng mga pahayag ni U.S. State Secretary Antony Blinken at U.S. Defense Secretary Lloyd Austin sa buong mundo tungkol sa pagbabalik ng Estados Unidos sa Asya, Issinama nila ang layuinin ng Estados Unidos na kontrahin ang paglago ng Tsina at panunuwag sa mga karatig bansa. Tinutulan ng Estados Unidos ang pamimilit at paggamit ng dahas sa mga karatig-bansa ng Tsina, anila. Nabuo na ang Quadrilateral Alliance, o ang pagsasama ng India, Australia, Japon, at Estados Unidos upang tumugon sa walang habas na panunuwag ng Tsina sa South China Sea. Hindi makakalimutan ang pagkakasundo noong ika-14 ng Hunyo ng tatlumpung kasaping bansa ng alyansang North Atlantic Treaty Organization (NATO) na sagutin ang hamon ng Tsina. Nagkasundo sila na dagdagan ang kanilang gastos sa pagharap na hamon ng Tsina. [18]

Nilinaw ng Estados Unidos at mga kaalyadong bansa ang kanilang pagkilala sa makasaysayang desisyon noong 2016 ng Permanent Arbitration Commission ng United Nations Convention on Law of the Sea (UNCLOS) na itinatatwa ang pag-angkin ng Tsina sa halos kabuuan ng South China Sea. Walang batayan sa batas at kasaysayan ang ipinagmamagaling ng teoryang Nine-Dash Line. Ginamit ng mga malayang bansa ang desisyon ng UNCLOS upang igiit ang prinsipyo na malayang paglalayag sa karagatan ng South China Sea. Walang magawa ang Tsina kundi magmatyag lang. Upang tuluyang mapilay ang Tsina sa kanilang ambisyon na palawakin ang impluwensiya sa mga karatig bansa at South China Sea, nagpadala ang Estados Unidos, Britanya, Francia, at iba pang kaalyadong bansa nga mga sasakyang pandigma sa mismong South China Sea. Malapit ang kanilang kinalalagyan sa kahinaan ng Tsina – ang bahaging tagiliran sa silangan, o mga baybaring dagat sa silangang bahagi kung saan nandoon ang mga industriya ng Tsina. Kung sisiklab ang digmaan o anumang kaguluhan sa pagitan ng Tsina at mga malayang bansa, madaling malulumpo ang babaybayin ng Tsina na kanlungan ng kanyang mga industriya. [19]

Pilit iginigiit ng Tsina ang kanyang agresibong agenda sa Asya sa pamamagitang ng pagpapalaot ng libo-libong sasakyang pandagat sa kalakhan ng South China Sea at bahagi ng West Philippine Sea. Sinasagot ito ang Estados Unidos sa pagpapaalaala sa mga kaalyadong bansa sa Asya na nanatili ang mga tratado at kasunduan upang harapin ang hamon ng Tsina sa bagong panahon. [20] Kahit si Rodrigo Duterte na naunang nagpahayag ng pagtalikod sa Estado Unidos sa kanyang pagbisita sa Beijing noong 2016 ay bumaligtad upang muling sumamba sa Estados Unidos noong bumisita U.S. Defense Secretary Lloyd Austin noong Hulyo. May mga pananaw na may panloob na dahilan ang pamomostura ng Tsina sa bagong panahon. Ayon sa ilang tagamasid, nais ni Xi Jinping na patunayan sa sambayanang Tsino na nanatiling kontrolado ng kanyang paksyon ang People Liberation Army (PLA), ang hukbong militar ng Chinese Communist Party.

Ang Tsina at digmaan

Bagaman may mga pangamba na sumiklab ang digmaan sangkot ang Tsina at Estados Unidos at mga kaalyansa, may mga pananaw na hindi kakayanin ng Tsina ang makipagdigmaan. Hindi nakabatay sa digmaan ang paglaki at pag-unlad ng Tsina. Wala siyang sapat na armas at kakayahan upang makipagdigmaan sa mga malayang bansa. Wala siyang karanasan sa digmaan maliban sa sandaling sumali sa digmaan sa Korea noong 1952 at ilang bakbakan sa border ng Vietnam at Rusya. Hindi sapat ang kanyang karanasan para magkaroon ng sapat na kaalaman sa digmaan. Wala naibalitang doktrina sa giyera ang Tsina.

Hindi maihahambing ang karanasan ng Estados Unidos na bilang “pulis” ng mundo ay sangkot sa halos lahat ng digmaan. Maraming doktrina sa digmaan ang Washington at alam ng Tsina na maaaring gamitin iyon laban sa kanila kung hindi sila titigil sa kanilang walang basehan na ambisyon ng isang paksyon sa Chinese Communist Party na manguna at maghari sa mundo. Hindi papasukin ng Tsina ang posibilidad ng digmaan kahit ito ang huling pagpipilian dahil nakapaligid sa kanya ang mga barkong pandigma ng mga malayang bansa. Alam ng mga malayang bansa ang kahinaan ng Tsina at alam ng Tsina na maaaring mawala sa kanya ang kanyang pinaghirapan sa nakalipas na apat o tatlong dekada ng paglago at paglaki.

Konklusyon

May kasabihan ang mga Filipino na pagkahaba-haba ng prusisyon, sa simbahan ang tuloy. Maihahambing sa sawikain na iyan ang sitwasyon ng Tsina. Wala siyang pagpipilian kundi makipagkasundo at ayusin ang kanyang relasyon sa mga malayang bansa sa pangunguna ng Estados Unidos. Marapat aminin ng Tsina sa sarili ng nagkaroon siya na miskalkulasyon sa kanyang agresibong pangigiit at panggipit sa mga karatig bansa sa Silangang Asya at iba pa sa buong mundo. Dapat malaman at maunawaan ni Xi Jinping na nagkamali siya sa kanyang pagtantiya sa Estados Unidos at kaalyadong bansa. Dapat maintindihan ni Xi na hindi siya uupuan ng mga malayang bansa. Haharapin siya ng mga malayang bansa at ang Tsina kahit sa anong larangan.

Pinakahuli, dapat yumukod si Xi Jinping at magbigay daan sa panibagong liderato na uugit sa Tsina. Hindi magtatagumpay ang kanyang pag-angal sa Estados Unidos at mga kaalyadong malayang bansa sapagkat wala na siyang pagsusuungan at pupuntahan.

MGA tala sa huli (Endnotes)

1.       Tahasang sinabi ni Joe Biden sa kanyang mga pahayag na kalaban ng Estados Unidos ang tsina. Sinundan ang kanyang pahayag ni Antony Blinken at Lloyd Austin sa kanilang pagharap sa Senado sa bispera ng inagurasyon ni Jose Biden. Si Blinken ang kasalukuyang State Secretary, si Austin, Defense Secretary.

 2.      Para sa mas deyalyadong paliwanag tungkol sa usapin sa West Philippine Sea, iminumunkahi na basahin ang aklat ni Marites Danguilan Vitug, “Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China.” Inilimbag ito ng Ateneo University Press noong 2019. Ipinaliwanag ng may-akda ang sakdal na iniharap ng Filipinas laban sa Tsina noong 2014 sa Permanent Arbitration Commission ng UNCLOS. Nanalo ang Filipinas at itinapon ang pag-angkin ng Tsina sa halos kabuuan ng South China Sea sa ilalim ng teoryang Nine-Dash Line ng Tsina. Wala batayan ang teorya sa batas at kasaysayan, ayon sa Commission.  

3.      Hindi lamang ang Estados Unidos ang nagreklamo ng mga cyer-attacks sa kanilanetwork. Nag-akusa sa Tsina maski ang European Union at North Atlantic Traty Organization (NATO) na nasa likod ng mga atake. Inakusahan rin ng Australia, News Zeland, at Japan ang Tsina ng mga cyber-attack. Basahin ang ulat ng Reuters News Agency noong ika-19 ng Hulyo, 2021.  https://www.reuters.com/technology/us-allies-accuse-china-global-cyber-hacking-campaign-2021-07-19/

 4.      Isa sa pinakamalaking suliranin ng mga bansang malalaya sa Kanluran ang hayagang paggawa ng mga consumer goods na may pekeng pangalan. Hindi ito alam ng mga totoong may-ari ng brand. Madalas, marurupok at mahina klase ang kalidad ng mga consumer goods. Kadalasan, gawa ang mga ito sa Tsina at hayagang ibinabagsak sa iba’t ibang pamilihan sa mundo. Malaki ang nawawalang kita at benta ng mga totoong may-ari sa pamimirata ng mga Tsino. Pakibasa: https://jingdaily.com/chinese-consumers-buy-counterfeit-luxury/

 5.      Isang kaapat (1/4) ng lahat ng carbon emission sa mundo ay galing sa Tsina. Tumataas ang lason na ibinubuga ng Tsina ng 15% kada taon. Kahit may napagkasunduan tratado ang mga malayang bansa upang mabawasan ang carbon emission, hindi mareresolba ang suliranin kung hindi babawasan ng Tsina ang kanyang emission. Ito ang problema sapagkat mabagal ang tugon ng Tsina sa suliranin. Pakibasa: https://www.bbc.com/news/world-asia-57018837

 6.      Hindi napigil ni Pangulong Rodrigo Duterte ang mga haka-haka na tinulungan siya ng Tsina upang mahalal na pangulo ng bansa noong 2016. Pilit niya itong itinatanggi kasi masidhi ang suspeta na tinulunbgan siya. Pakibasa: https://cnnphilippines.com/news/2021/7/26/Duterte-denies-receiving-help-China-2016-elections.html

 7.      Malayang tinalakay ng Kaisa, isang organisyon ng mga Tsinong Pinoy, sa kanilang inilimbag na babashain ang integrasyon ng mga Tsino sa lipunan ng Filipinas. Bashain ang kanilang inilabas na timeline:  https://tulay.ph/2017/09/05/timeline-kaisas-30-year-legacy-of-bridge-building/

8.      Para sa mas detalyadong paliwanag, basahin: https://thediplomat.com/2020/08/chinas-never-again-mentality/

Basahin rin: https://www.theatlantic.com/china/archive/2013/10/how-humiliation-drove-modern-chinese-history/280878/

Ito pa: https://www.uscc.gov/sites/default/files/3.10.11Kaufman.pdf

 9.      Republic of China on Taiwan ang opisyal na pangalan ng gobyernong Guomindang sa Taiwan. Iba ang Republic of China na ang focus ay sa mainland China.

 10.  Dating may relasyon diplomatiko ang Tsina at Estados Unidos bago manalo ang mga Komunista noong 1949. Naputol at nawala noong ibaling ang pagkilala sa Republic of China on Taiwan.

 11.    Maski ang may malayang kaisipan na Tsino na bumabatikos sa sistema sa Tsina ay iisa ang reklamo: Walang totoong diktadura ang uring manggagawa sa Tsina. Diktadura ng Chinese Communist Party ang nangyayari. Ilusyon ang diktadura ng mga manggagawa na ipinagmamagaling ng mga Tsino.

 12.    Mainam na basahin ang isang artikulo mula sa Heritage Foundation, isang konserbatibong think tank sa Estados Unidos: https://www.heritage.org/asia/report/assessing-beijings-power-blueprint-the-us-response-china-over-the-next-decades

 13.   Basahin ang aklat na ito para sa mga detalye: Shambaugh, David, China's Communist Party: Atrophy and Adaptation. University of California Press, 2008

 14.  May mga detalye si Marites Vitug sa kanyang aklat, “Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China.” Inilimbag ito noong 2019 ng Ateneo de Manila University Press.

 15.   Isa si Chito Sta. Romana sa mga ilang lider aktibista na matagal na namalagi sa Tsina. Bago ideklara ni Pangulong Ferdinand Marcos ang batas militar noon 1972, nagpunta sa China si Chito kasama ang ilang mga estudyante na mga lider ng kilusang aktibista. Hindi na sila bumalik sa Filipinas at namuhay sa Tsina ng lampas 30 taon. Kabisado ni Chito ang Tsina.

 16.     Mainam mabasa ang away sa loob ng CCP: https://www.orfonline.org/research/the-rise-of-the-xi-gang/

 17.   Umpisa 2018, nagsimulang maglabas ang Estados Unidos ng talaan ng mga kumpanyang Tsino na pinagbabawalan na makipagkalakalan sa mga kumpanyang Amerika. Makakapagpahina ng negosyo ang blacklist ng Estados Unidos Unidos mga kumpanyang Tsino. Pakibasa:  https://qz.com/2031254/the-us-blacklists-23-more-chinese-companies-over-uyghurs-rights/

 18.   Mga detalye pa sa ulat na ito: https://www.euractiv.com/section/defence-and-security/news/us-pressure-brings-about-rise-in-nato-defence-spending-despite-pandemic/

 19.   May detalyadong paliwanag sa sa aspetong ito sa artikulo ng Heritage Foundation: https://www.heritage.org/asia/report/assessing-beijings-power-blueprint-the-us-response-china-over-the-next-decades

 20.  Mismong si Antony Blinken at Lloyd Austin ang nagbigay kalinawan sa komitment ng Estados Unidos sa mga kaalyado. Pakibasa: https://www.usip.org/publications/2021/03/austin-blinken-affirm-us-commitment-asian-allies

 

Piniling Bibliographiya

Mark Tischler, China’s “Never Again” Mentality, The Diplomat, Aug. 18, 2020.

Akhiliesh Pillamari, Political Culture and the Chinese Communist Party, Modern Authoritarianism, The Diplomat, December 1, 2018.

Srijan Shukla, “The Rise of the Xi Gang: Factional politics in the Chinese Communist Party,” ORF Occasional Paper No. 300, February 2021, Observer Research Foundation.

Eleanor Albert, Lindsay Maizland, and Belina Xu, The Chinese Communist Party, Council of Foreign Relations, June 23, 2021

Dean Cheng, Walter Lohman, James Carafano and Riley Walters, Assessing Beijing’s Power: A Blueprint for the U.S. Response to China over the Next Decades. Heritage Foundation, February, 2021

Marites Danguilan Vitug, Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China, Ateneo de Manila University Press, 2019.